Το Ιστορικό Αρχείο της Εθνικής Τράπεζας (ΙΑ/ΕΤΕ) μετέχει για άλλη μία χρονιά στους εορτασμούς της Νύχτας Μουσείων 2026. Το φετινό θέμα του ICOM «Τα μουσεία ενώνουν τον κόσμο» αποτελεί την αφορμή για να ενωθούν στους χώρους του Μεγάρου Διομήδη τρεις γενιές καλλιτεχνών, που συνδιαλέγονται τόσο μεταξύ τους όσο και με υλικό του Αρχείου, μέσα σε ένα πολυσχιδές πρόγραμμα τέχνης και μουσικής.
Η φετινή Νύχτα Μουσείων φιλοξενεί και έξι σύγχρονους καλλιτέχνες με δημιουργίες τους (εικαστικά έργα, εγκαταστάσεις) εμπνευσμένες από το έργο του Λάμπρου Ορφανού, οι οποίες πλαισιώνουν την ιστορικού χαρακτήρα περιοδική έκθεση και δίνουν νέα κατεύθυνση στην εικαστική αφήγηση, εμπλουτίζοντας τη συνολική εμπειρία του επισκέπτη. Φιλοξενούμενοι εικαστικοί: Ελένη Ζούμπα, Μελίνα Jade, Νίκος Κανόγλου, Κωνσταντίνα Παπαναγιώτου-Jones, Ματίνα Σταυροπούλου, Δήμητρα Τριανταφυλλοπούλου.
Σημείωμα καλλιτέχνη
Είναι και Χρόνος, 2026
Συρραφή βιομηχανικού υφάσματος και μεικτή τεχνική
Η συνάντησή μου με το έργο του Λάμπρου Ορφανού στο Ιστορικό Αρχείο της Εθνικής Τράπεζας θεμελιώνεται σε μια ηθική σύγκλιση: στην αμφίδρομη σχέση της αξίας από το πολύτιμο στο ταπεινό και από το ταπεινό στο πολύτιμο. Είναι μια κοινή πίστη στην ιερότητα της καταγραφής, στην αποκάλυψη της ουσίας και στη δύναμη της ανασύνθεσης.
Εκεί που η πειθαρχία του Λάμπρου Ορφανού χάραζε την αξία πάνω στα χαρτονομίσματα, μετατρέποντας την ύλη σε φορέα συλλογικής μνήμης, το έργο «Είναι και Χρόνος» αναζητά την ουσία στο ασήμαντο και το παραμελημένο. Με την ίδια ειλικρίνεια απέναντι στην ύπαρξη, η αλίευση της φθαρμένης ύλης —που φέρει πάνω της τα ανεξίτηλα τεκμήρια της διάβρωσης, της έκθεσης στις συνθήκες και του επίμονου φωτός— αποτελεί πράξη υπαρξιακής διάσωσης.
Στο ανθρωποκεντρικό ύψος των 1,88 μ., η χειρουργική συρραφή επουλώνει το τραύμα που επέφερε ο χρόνος. Το έργο δεν αποτελεί μια απλή σύνθεση υλικού, αλλά ένα οντολογικό αρχείο ανθεκτικότητας, υπενθυμίζοντας ότι η ηθική της τέχνης παραμένει αδιαπραγμάτευτη: είναι η βούληση να προστατέψεις το Είναι από τη λήθη και τη φθορά του Χρόνου. Δήμητρα Τριανταφυλλοπούλου
En attendant, 2026
Μεικτή τεχνική
Πηγή έμπνευσης αποτέλεσε το χαρακτικό του Λάμπρου Ορφανού Clochards. Το έργο προσεγγίζει το ανθρώπινο σώμα ως τόπο μνήμης, τραύματος και μεταμόρφωσης, δημιουρ-γώντας ένα πεδίο όπου η ατομικότητα αντικαθίσταται από μια συλλογική εμπειρία σώματος και συναισθήματος. Ελένη Ζούμπα
ΑΓΓΕΛΟΣ: Τί φῄς; / Νεφέλης ἄρ’ ἄλλως εἴχομεν πόνους πέρι;
(Ευριπίδης, Ελένη)
Λάβαρο διμερούς υφασμάτινης σύνθεσης
Ένας ποτάμιος θεός δραπετεύει από ευχετήρια κάρτα του Λάμπρου Ορφανού και αιωρείται πίσω από την ομιχλώδη σκιά μιας Κόρης. Ο κορμός παρίσταται, διεκδικώντας τα εύσημα για τη δίκαιη ή μάταιη απώλεια, και διατηρεί στο θραύσμα την πληρότητα του όλου, καθώς το διατρέχουν οι ριπές της μνήμης και της αμφισημίας.
Στη σιωπή αυτής της αιώρησης μία και μοναδική ερώτηση τίθεται: αν ήταν δίκαιη η οδύνη για τα ιερά και τα όσια –όπως ο καθένας τα ορίζει– ή αν, απλώς πολεμώντας με νεφέλες, ο πόνος ήταν μάταιος. Η Κόρη με τη μορφή της Καρυάτιδας απαλλάσσεται από το βάρος της ευθύνης που φέρει και ίπταται σαν σιβυλλική μορφή μαντεύοντας, χωρίς να ερωτηθεί: «…πώς τόσος πόνος τόση ζωή πήγαν στην άβυσσο…»(Γ. Σεφέρης, Ελένη).
Η δύναμη της τρωτότητας του θραύσματος που διατηρεί ακέραιη την ομορφιά και τις ασίγαστες δυνάμεις της ζωής λειτουργεί εδώ ως αντίπαλο δέος, καταργώντας το σκοτάδι ενάντι της ελπίδας και της τελικής δικαίωσης, όσο κι αν είναι δύσκολη η εκπλήρωσή της. «Αυτό που ζήτησες να δεις θα σου φανερωθεί, όμως ο τόπος της θέας βρίσκεται μακριά και ο δρόμος είναι τραχύς» (Λευκάδιος Χερν, Το θραύσμα). Ματίνα Σταυροπούλου
Ἀθέσπιστος ἐν Ἀθήναις – Θραύσματα εξορίας, 2026
Εικαστική εγκατάσταση
Απαρχή της εικαστικής σύλληψης είναι η ιδέα της εξορίας και της απουσίας. Μέσα από μια «πομπή» σωμάτων και έναν αθέατο χώρο πυρόσβεσης, το έργο μετατρέπει τα μέσα προστασίας σε σύμβολα κρυφής απειλής. Οι κόκκινες φιάλες πυρόσβεσης δεν λειτουργούν μόνο ως εργαλεία ασφάλειας, αλλά και ως σημάδια ενός κινδύνου που δεν φαίνεται, που έχει περάσει μέσα στις ίδιες τις δομές που υποτίθεται ότι μας προστατεύουν. Όλα εκτυλίσσονται κάτω από το διαρκές, σιωπηλό βλέμμα της Αθηνάς. Νίκος Κανόγλου
Αρέθουσα, 2026
Hybrid Digital Print (μεικτή τεχνική)
Ποτάμια Νύμφη Αρέθουσα, υπό τη γοητεία της θεάς Αρτέμιδος. Πηγόμορφη, προσφέρουσα αγάπη και φυσικό κάλλος.
Κωνσταντίνα Παπαναγιώτου Jones
——————————————————————————————–
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ JONES
Λάμπρος Ορφανός, 2026
Hybrid Digital Print (μεικτή τεχνική)
Το πορτρέτο του διακεκριμένου χαράκτη του Ιδρύματος Εκτυπώσεων Τραπεζογραμματίων και Αξιών (ΙΕΤΑ) της Τράπεζας της Ελλάδος. Οι οφειλές τής εικαστικού είναι η λεπτομερής χρωμογραφιστική της ενσυναίσθηση.
Κωνσταντίνα Παπαναγιώτου Jones
——————————————————————————————–
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ JONES
Δίας, 2026
Hybrid Digital Print (μεικτή τεχνική)
Δίας, ο ολοκοσμικός βασιλιάς των θεών και των ανθρώπων, ο θεός του ουρανού και του κεραυνού στην ελληνική μυθολογία. Κυβερνήτης, ερωτικός, ο πιο δυνατός και σημαντικός από τους μυθικούς θεούς, ο εκπέμπων ψυχοφωταύγεια.
Κωνσταντίνα Παπαναγιώτου Jones
Εκτός επαφής, 2026
Εγκατάσταση μεικτής τεχνικής
Ένα κάλεσμα για επανένωση με τη φύση. Μια διαδραστική εμπειρία που ολοκληρώνεται μέσα από τη συμμετοχή του θεατή. Μια πρόσκληση να πλησιάσει και να αισθανθεί. Σε μια εποχή όπου συχνά βλέπουμε χωρίς να παρατηρούμε, αγγίζουμε χωρίς να νιώθουμε.
Τα έργα της σειράς «Εκτός επαφής» στρέφονται προς το σώμα και την εμπειρία. Προτείνουν μια μικρή παύση, έναν διαφορετικό τρόπο προσέγγισης του κόσμου, μέσα από την αίσθηση και όχι μόνο από την εικόνα. Εμπνευσμένη από το διττό έργο του Λάμπρου Ορφανού, από τα αυστηρά χαραγμένα μοτίβα του νομίσματος έως την πιο ελεύθερη και άγρια φύση στη ζωγραφική του, η έκθεση αναζητά μια γλώσσα αφής και αντίληψης που παραμένει ανοιχτή και άμεση.
Η αφή προσεγγίζεται ως κοινή εμπειρία, απλή και διαθέσιμη. Ως υπενθύμιση ότι η επαφή δεν έχει χαθεί, απλώς περιμένει. Μέσα από μοτίβα, υφές και μορφές που παραπέμπουν στη φύση, τα έργα στοχεύουν να υπενθυμίσουν στο θεατή ότι η τέχνη και η φύση ανήκουν σε όλους. Μελίνα Jade
Επίσης το ΙΑ/ΕΤΕ ανοίγει τους χώρους του στους φοιτητές του Εργαστηρίου Γραφικών Τεχνών, Τυπογραφίας και Τέχνης του Βιβλίου της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών (ΑΣΚΤ), οι οποίοι σχεδίασαν και εκθέτουν προσωπικές ιστορίες εμπνευσμένες από τις συλλογές του Ιστορικού Αρχείου και το έργο του Λάμπρου Ορφανού, με την εποπτεία της ομότιμης καθηγήτριας της ΑΣΚΤ Λεώνη Βιδάλη και του μέλους ΕΤΕΠ Κωνσταντίνου Μπάκα.
Οι εκθέσεις των καλλιτεχνών και φοιτητών της ΑΣΚΤ θα είναι ανοικτές έως τις 26.6.
Η έκθεση για τον Λάμπρο Ορφανό θα διαρκέσει έως τις 14.3.2027.
Ώρες λειτουργίας των εκθέσεων
Δευτέρα, Τετάρτη, Παρασκευή: 10:00-14:00
Πέμπτη: 15:00-20:00